BIÊN KHẢO



Vai trò của người soạn Ca Khúc và ý nghĩa của Ca Từ

      Trong nhiều năm trở lại đây, vấn đề ca từ trong một số ca khúc đương đại Việt Nam  đã làm cho khán thính giả yêu âm nhạc quan tâm khá nhiều.
     Trong bài nầy, người viết không có ý kiến gì về kỹ thuật hòa âm, giai điệu, tiết tấu, mà chỉ đơn thuần đề cập đến ca từ trong một số  ca khúc Việt Nam đang được thịnh hành.

   Như chúng ta đã biết, ca khúc trong âm nhạc là một bộ môn văn nghệ có sức lôi cuốn mãnh liệt đối với con người. Ca khúc nói lên cái hay, cái đẹp của con người và thiên nhiên trong vũ trụ bao la rộng lớn. Bằng hình thức cụ thể hay trừu tượng, ca khúc có thể miêu tả ( musique descriptive ) hay mô phỏng ( musique imitative ) một cách sinh động và hùng hồn những sinh hoạt đời thường xảy ra hàng ngày trong cộng đồng xã hội. Ngoài ra, ca khúc còn có thể nói lên những ý niệm, những tư tưởng sâu xa, uyên bác – cho con người những mỹ cảm ( emotion esthétique ) ,  là thứ khoái cảm đặc biệt của con người ở trên muôn vật : một chiếc lá vàng rơi rụng cuối Thu, một ánh sao băng trong bầu trời đêm u tịch, tia ráng  chiều rọi xuống đàn mục đồng đang nằm vắt vẻo trên lưng trâu suốt nẻo đường về; bước chân khập khiễng của bà mẹ già đang lần tìm mộ con trong nghĩa trang để thắp nén nhang thương nhớ - tiếng suối reo, tiếng chim hót, tiếng ve râm ran giữa buổi trưa hè … Tất cả những âm thanh và hình ảnh ấy là những giao ngộ hữu hình hay vô hình của con người với con người và của con người với thiên nhiên, sự vật – nó thật sự không thể thiếu trong chúng ta. Chẳng phải một “ Mùa Thu Không Trở Lại”  của ns Phạm Trọng Cầu được ra đời đó sao ? Như thế, ta thấy ca khúc đóng một vai trò rất quan trọng trong đời sống tinh thần của con người. Vậy người viết ca khúc nên nghĩ gì, làm gì ?

   Trước khi nói đến vai trò và sứ mệnh của người viết ca khúc, tưởng cũng nên định nghĩa và phân tích sơ qua về danh từ ca khúc. Định nghĩa một cách nôm na, dựa trên hai chữ ca khúc ( pièce chantée ), ta thấy rõ danh từ nầy được chia làm hai phần : lời ca và khúc nhạc. Cũng dựa theo định nghĩa và phân tích trên, ta thấy giá trị một ca khúc cũng chia làm hai phần : một nửa cho giai điệu tiết tấu và một nửa cho ca từ. Vậy để có một ca khúc có giá trị đích thực thì người viết ca khúc phải hoàn thành tác phẩm của mình có đủ cả hai phẩm chất nêu trên. Tuy thế, nếu nghĩ cho thật sâu, sát thì ảnh hưởng của ca từ đến tinh thần và tư tưởng người nghe nhiều hơn giai điệu. Một ca khúc có phần hòa âm nghèo nàn, giai điệu tiết tấu gập ghềnh trắc trở, khi được tấu lên, cùng lắm làm cho người nghe nhàm chán, và tất nhiên, sau đó họ sẽ quên ngay. Trái lại, phần ca từ dù không hay, nhưng lời ca có phần tượng hình, không trong sáng, thì không nhiều cũng ít có ảnh hưởng đến người nghe, nhất là giới trẻ. Trong thực tế cuộc sống, ta thấy cái xấu, cái dở bao giờ cũng ảnh hưởng đến tuổi trẻ mạnh hơn cái tốt, cái hay. Vậy văn nghệ sĩ nói chung và người viết ca khúc nói riêng phải làm gì để giúp họ vượt qua lằn ranh giữa xấu và tốt nầy, để họ chọn được hướng sống đúng ? Theo thiển ý của tôi, người văn nghệ sĩ phải có hướng đi đúng trước đã.

  Trong lãnh vực văn hóa nghệ thuật, người viết ca khúc đóng một vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng đất nước. Vì lẽ ấy, ta không nên áp dụng triệt để quá khẩu hiệu “ nghệ thuật vị nghệ thuật “  mà quên đi nghĩa vụ thiêng liêng của chúng ta. Đành rằng sáng tác ca khúc là một việc làm cá nhân của người nhạc sĩ, nhưng người viết ca khúc chân chính cũng không nên độc lập với đời, ngồi trong tháp ngà mà sáng tác; nên thực tiễn cuộc sống để viết lên những ca khúc hay cho đời đơm hoa kết trái. Hãy gần gũi với khẩu hiệu “ nghệ thuật vị nhân sinh “ để chia sẻ với người, với đời. Âm nhạc cho con người nghe để phát sinh hứng thú, để được nhìn xa hiểu rộng, để cảm thông tư tưởng và kết liên. Người viết ca khúc đừng nên mải mê với rung cảm cá nhân mà quên bẵng đi thực tại xã hội, cộng đồng. Chúng ta đừng quên rằng cá nhân là một thực tại của xã hội, liên quan mật thiết đến xã hội, chẳng thể nào tách mình ra ngoài xã hội được. Dù muốn hay không muốn cũng tương quan ảnh hưởng lẫn nhau. Ca khúc là một tác phẩm văn nghệ và cũng là con đẻ của xã hội, văn nghệ lạc hướng thì xã hội băng hoại. Văn nghệ sĩ nói chung và nhạc sĩ nói riêng nên lãnh một sứ mệnh trong công tác giáo dục xã hội, vạch hướng đi trong sáng cho xã hội, xây dựng xã hội, bởi văn nghệ ảnh hưởng rất sâu xa đến xã hội. Một nhạc sĩ sáng tác nên cần có sự cọ xát thực tiễn, có thế mới xúc động tâm tình để sáng tác. Sáng tác một ca khúc không chỉ giải bày tâm tư cho riêng mình mà còn có nhiệm vụ giải bày tâm tư của người khác trong cộng đồng xã hội nữa. Ca khúc chính là gạch nối gắn liền giữa nhạc sĩ với đời, vì nhạc sĩ chẳng những là kỹ sư âm thanh mà còn là kỹ sư tâm hồn của mình và của cả đại chúng . Người nhạc sỹ dùng kỹ thuật âm thanh cùng ý nghĩa lời ca để giúp đời nhìn rõ đường lối chân chính trong cuộc sống. Một ca khúc hay là một ca khúc kết tinh được tình ý sâu sắc, chẳng những nói lên được vẻ đẹp cá nhân mà còn cho người thưởng thức thấy được cái thật, cái đẹp của xã hội nữa. Nghệ thuật thơ văn hay âm nhạc bao giờ cũng nói lên được cái thật, cái đẹp ( thật ngoài vũ trụ, thật trong khoa học khách quan, và nhất là trong tâm lý ) hợp với đạo lý, mong làm đẹp cho tâm tính con người. Cái thật, cái đẹp vào đời nào, thời nào cũng được tôn vinh cả. Tiếc thay, ý thức được cái đẹp và cái thật lại bị hạn chế trong con người. Từ sự hạn chế nầy đã đưa đến sự nhận định sai lầm về giá trị cái đẹp, cái thật của một số người làm văn nghệ khiến họ lai căng, lạc hướng. Thậm chí có ca sĩ đã thành danh vững vàng, tuổi cũng đã gần lão bà mà còn ăn mặc hở rốn, hở đùi lên sân khấu nhún nhảy, lắc lư trông thật tội nghiệp. Tiếc quá ! Tiếc quá ! ! ! Xin đừng lẫn lộn cái thật, cái đẹp của một bức tranh khỏa thân với cái thật của một ca sĩ hở rốn, hở đùi trên sân khấu. Nhãn quan tự nó đã có sự phân tích , lý luận, đam mê lẫn cám dỗ riêng của nó.

   Trở lại vấn đề sáng tác ca khúc, những năm gần đây một số nhạc sĩ trẻ vẫn đam mê “ nghệ thuật vị nghệ thuật “ , có khuynh hướng cá nhân trong các đề tài sáng tác. Gặp thời buổi công nghệ điện tử phát triển, họ ngồi trước màn hình internet để:
“ chiều chiều lang thang internet, em thì đi vào một trang web buồn…” hay “ triệu thông tin vẫn nghe lạc loài, cố quên hết căn phòng trống tin anh, chờ e-mail lãng du một mình…” Còn nhiều….nhiều những ca từ đại loại như thế nầy nằm trong các ca khúc đang được phổ biến trên thị trường Âm Nhạc ở nước ta.
   Chẳng ai phản đối việc ca tụng tình yêu đôi lứa. Tình yêu đôi lứa là một đề tài rất đẹp trong âm nhạc, nó có sức hút mãnh liệt đến tâm tư tình cảm con người, bởi máu còn chảy thì trái tim vẫn còn réo gọi. Đẹp và lãng mạn biết bao một “ Mùa Thu không trở lại “ của ns Phạm Trọng Cầu một “ Hương xưa “ của ns Cung Tiến, một “ Thu hát cho người “ của ns Vũ Đức Sao Biển, và còn biết bao ca khúc hay nói về tình yêu đôi lứa không thể kể hết được.

   Thật ra thì cũng có rất nhiều nhạc sĩ trẻ tài năng, nhưng hình như cũng chưa thoát ra được vòng quay quá mạnh của nền kinh tế thị trường nên chưa định được cho mình một hướng đi riêng, có ý nghĩa làm đẹp đời. Tiếc quá ! ! ! Biết bao là đề tài sinh động trong đời sống thực tiễn và trong thiên nhiên muôn màu muôn vẻ để khai thác: nào là thiên tai bão lũ, giặc đói, giặc nghèo, trẻ em mồ côi khuyết tật, tệ nạn xã hội….Nghệ thuật chính là địa hạt của rung cảm trong cảm thông và chia sẻ, nhất là lãnh vực âm nhạc
Tôi còn nhớ một nhà văn Tây phương nào đó đã nói:” Nếu con người không còn biết đau khổ thì nghệ thuật sẽ hết thức ăn và sẽ chết. Nước mắt của nhân loại chính là thứ sương lộ mầu nhiệm tưới cho cõi trần thế lầm than nầy mọc lên những bông hoa hương sắc diệu kỳ. Đó chính là những tác phẩm nghệ thuật “. Vậy tại sao ta cứ ngồi một chỗ, chôn mình trong các phòng trà ngập tràn bia rượu và khói thuốc, không ra ngoài nhìn trời cao bể rộng, nhìn cánh đồng lúa chín ngập tràn nước lũ, nhìn những cánh rừng bị chặt phá một cách thảm thương, nhìn tận mắt các em nhiễm chất độc da cam để cảm thông, chia sẻ ? Tình người, tình đời ở đó, tình yêu đôi lứa cũng phát sinh từ đó. Chẳng phải nhạc phẩm” Tiếng sông Hương “ của ns Phạm Đình Chương được ra đời đó sao, và “ Em đâu biết” của ns Thế Hiển , rồi “ Về đâu? Hỡi em yêu” của ns Thanh Hà-Xuân Qùy, và” Đứa trẻ lang thang” của ns Chu Hoàng Thông v.v…
     Người soạn ca khúc đóng một vai trò rất quan trọng trong việc chuyển tải tư tưởng và cảnh tình đến thính giả mà ca từ là phần cốt lõi. Dù ca khúc được viết với tiết tấu đương đại cách mấy đi nữa cũng không thể nằm ngoài quy luật nầy. Có thế giá trị đích thực của ca khúc mới vượt qua không gian và thời gian để sống mãi trong lòng người nghe. Có những nhạc phẩm ca từ không cao siêu, nhưng lời ca giản dị, mộc mạc dễ hiểu cũng được người nghe đón nhận một cách hoan hỉ, chân tình. Là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với con người, nhưng không phải người nào cũng đòi hỏi phải được ăn cao lương mỹ vị. Con người vốn thích nghi với hoàn cảnh, một dĩa rau muống luộc chấm với mắm nêm cũng cho được một bữa cơm ngon miệng với gia đình nghèo khó. Còn gì mộc mạc và lãng mạng bằng một “ Nắng Chiều “ của ns Lê Trọng Nguyễn, một “ Tiếng Lòng “ của ns Hoàng Trọng, một “ Bài Thơ Hoa Đào “ của ns Hoàng Nguyên…. Một ca khúc hay không bắt buộc phải có ca từ cao xa, siêu thực mà cần có nội dung rõ ràng để người nghe cảm nhận được tình, ý của tác giả muốn nói gì, gởi gắm gì trong tác phẩm của mình. Món ăn không cần cao lương mỹ vị, nhưng phải lành, sạch, hợp với khẩu vị thì ăn vào hẳn là ngon miệng, dễ tiêu hóa. Ngược lại, dù cao lương mỹ vị mà trộn lẫn nhiều thứ chua, cay, mặn, ngọt quá thì ăn vào ắt phải khó tiêu, mà đã không tiêu hóa được thì sinh ra đầy hơi, thương thực.

   Gần đây, không hiểu vô tình hay cố ý mà một số nhạc sĩ trẻ sáng tác ca khúc có khuynh hướng nặng về phần tiết tấu hơn ca từ. Chẳng hiểu sự việc đáng tiếc nầy xảy ra do chủ quan hay khách quan (?) Dẫu vì lý do nào đi nữa, cũng mong những ai có tâm huyết hãy xem lại vấn đề để các tài năng trẻ có hướng đi đúng hơn trong việc soạn ca khúc.

Tuyền Linh





Luân Hoán với Giai Nhân

tuyền linh Nguyễn Văn Thơ

1.Phần Đời

  Luân Hoán tên thật là Lê Ngọc Châu, sinh ngày 10 tháng 01 năm 1941 ( năm Canh Thìn ) tại phố cổ Hội An. Cha anh là ông Lê Hoán và mẹ là bà Nguyễn Thị Luân. Bút hiệu Luân Hoán được ghép từ tên cha và tên mẹ của anh. Ngoài ra, anh còn các bút hiệu khác như: Châu Hải Châu- Cự Hải-Trần Gia Nam- Lý Phước Ninh- Lê Bảo Hoàng  Quê nội Luân Hoán ở làng Liêm Lạc, Hòa Đa, Hòa Vang Quảng Nam, quê ngoại tại Vĩnh Điện, Điện Bàn Quảng Nam. Trong nhiều năm chiến tranh ( 1945 ) gia đình anh di tản về sống ở vùng Tiên Phước Quảng Nam. Vào năm 1951, gia đình anh lại di chuyển về sống tại Huyện Hòa Vang, và sau cùng về định cư tại Thành phố Đà Nẵng. Đến ngày 02 tháng 02 năm 1985, anh được người em trai bảo lãnh để qua sống tại Montreal Canada. Anh là cựu học sinh Trường Trung Học Phan Chu Trinh Đà Nẵng.
  Tính tình Luân Hoán rất trầm lặng, ít nói, phong cách xề xòa, lè phè, rất rõ nét là một nhà thơ từ khi còn ngồi ghế nhà trường. Luân Hoán sống nội tâm nên ít thích nhóm họp, tiệc tùng nơi đám đông. Anh đam mê nhất là Thơ, ngoài ra Luân Hoán cũng thích hội họa, âm nhạc, nhiếp ảnh, nhưng Thi Ca vẫn là con đường chính anh chọn và theo đuổi cho đến bây giờ. Luân Hoán biết làm thơ từ nhỏ,
từ lúc lên mười, nhưng là những bài thơ rất ngô nghê của tuổi thiếu niên, như bài Hàm Tiếu v..v…
  Luân Hoán bắt đầu viết chính thức từ năm 1960, thường có bài trên các báo: Gió Mới-Tuổi Xanh-Thời Nay- Phổ Thông-Bách Khoa-Văn Học-Mai- Ngàn Khơi- Kỷ Nguyên Mới-Văn-Trình Bày (trước 1975 ). Anh cũng có chân trong Ban Biên Tập các Tạp chí Văn học Sài Gòn ( 1964 – 1975 )
Từ khi chuyển về sống ở Canada, thơ anh cũng góp mặt trên nhiều báo tại hải ngoại.

Tác phẩm đã xuất bản: Về Trời ( Văn Học-Sai Gòn, 1964 ) Trôi Sông ( Văn Học-Sai Gòn 1966 ) Chết Trong Lòng Người ( Ngưỡng Cửa, 1967 ) Viên Đạn Cho Người Yêu Dấu ( Thơ, 1969- tái bản 1995 ) Hòa Bình Ơi Hãy Đến ( Thơ, 1970, cùng Phạm Thế Mỹ và Lê Vĩnh Thọ ) Nén Hương Cho Bàn Chân Trái ( Thơ, 1970, với các bạn văn ) Thơ Tình ( in cùng Khắc Minh, nxb Thơ, 1970 ) Ca Dao Tình Yêu ( nxb Thơ, 1970, cùng Khắc Minh ) Lục Bát Ca ( cùng Lê Vĩnh Thọ và Vĩnh Điện, nxb Thơ, 1970 ) Rượu Hồng Đã Rót ( nxb Thơ, 1974, tái bản 1995 ).
  Từ khi qua định cư tại Canada, Luân Hoán cũng đã xuất bản khá nhiều sách, như: Ngơ Ngác Cõi Người, Đưa Nhau Về Đâu, Cám Ơn Đất Đá Trổ Thơ, Lòng Ta Hạt Bụi Vu Vơ Bám Hoài, Mời Em Lên Ngựa, Nuôi Thơm Chùm Kỷ Niệm Xanh, Cỏ Hoa Gối Đầu, Sông Núi Cùng Người Thơm Ngát Thơ, Tác Gỉa Việt Nam ( Tự Điển dưới tên Lê Bảo Hoàng ) Ổ Tình Lận Lưng, Em Từ Lục Bát Bước Ra, Theo Gót Thơ, Thanh Thi…..

2. Thơ và Giai nhân

  Nói đến thơ của Luân Hoán thì bao la lắm, nói cả ngày  cũng không hết, bao la như tình của anh đối với Giai Nhân vậy. Thơ Luân Hoán mang hơi thở rất riêng, không giống nhà thơ nào cả. Chính cái riêng đó làm cho tôi và các bạn cùng trang lứa, cùng Lớp cùng Trường mê mệt và luôn nhớ đến anh, như luôn nhớ đến thời hoa niên của mình  – anh đúng nghĩa là một nhà thơ lớn của tuổi học trò. Anh làm thơ như đùa giỡn với thơ, trêu ghẹo ngôn ngữ. Những ngôn từ anh dùng trong thơ thật bình dị, chơn chất, y như đi đứng, ăn uống và tắm rửa hàng ngày. Thơ anh không trau chuốt, gọt giũa nhưng lại đầy sức sống, truyền cho người xem nhiều rung cảm . Chất ngọt ngào trong thơ Luân Hoán không phải vị ngọt của thứ đường đã được tinh luyện, mà là vị ngọt của cây mía lau mía đường nơi ruộng đồng thôn dã. Sự bình dị chân phương mà Luân Hoán có được trong thơ là cả một nghệ thuật, không phải ai cũng có thể viết được như thế. Nhờ tính chất chân phương này nên thơ Luân Hoán mang rất nhiều nhạc tính ( musicalite ). Tôi đã phổ nhạc thơ Luân Hoán rất nhiều, nhưng tiếc là điều kiện tài chánh chưa cho phép nên mới chỉ thu âm được ba bài ( Em và Thơ, Hỏi Thật và Bệnh Rình Hương Sắc ). Hy vọng một ngày gần đây, tôi sẽ trình làng tiếp những nhạc phẩm tôi đã phổ từ thơ Luân Hoán.
  Với Luân Hoán, thơ chính là hơi thở, luôn hít vào thở ra từng giây…từng phút…từng giờ…và cứ thế nối đuôi nhau không bao giờ dứt được. Bởi thế, thơ luôn theo anh cả lúc ăn, lúc thức giấc, lúc đi đường, lúc đứng đợi xe, lúc làm việc, và ngay cả lúc đang dạy học:
                   
                
                      tôi đứng lặng vài giây trên bục giảng
                      giáo án thuộc lòng bỗng chốc lãng quên
                      nét phấn lạc dòng chữ run mặt bảng
                      trở lại bàn hồn nghe đã lênh đênh

                      thôi tôi hiểu ra rồi em bé bỏng
                      chẳng có gì mới lạ phải không em
                      trái tim đựng bao nhiêu điều bí mật
                      cũng chỉ là tôi đã chớm yêu em
                                 ( Điều Bí Ân Bình Thường )

  Như tôi đã nói ở trên, thơ luôn theo anh, và anh luôn theo thơ, cũng như anh luôn theo gái vậy. Nếu suy nghĩ của tôi không quá chủ quan thì  trên đời này không có giai nhân, Luân Hoán chẳng bao giờ có được thơ hay (?) Anh yêu mỹ nhân như yêu chính bản thân mình, có nhiều khi còn hơn thế, phải không Luân Hoán ? Vậy thì Luân Hoán biết đến mỹ nhân từ lúc naò ? Chúng ta cùng nghe anh thổ lộ:
                      
                       Khi gặp em độ chừng lên 8
                      Tôi chớm 10 rất đỗi ngô nghê
                      Em quá đẹp bởi vì em lai Pháp
                      Tôi lên rừng rồi trở xuống nhà quê
                       …………………………………..
                      Tôi mỏi đớ nắm chân em lưỡng lự
                      Tay vụng về tinh nghịch úp lung tung
                      Em ú ớ nói gì như đang mớ
                      Tôi khi không nghe nhịp máu lạ lùng

                      Từ phút đó nằm thức hoài đến sáng
                      Tưởng tượng ra nhiều chuyện chẳng đầu đuôi
                      Da em ấm tôi hít hà ngột thở
                      Nghe nhiều nơi rất khác lạ trên người
                                        ( Hàm Tiếu )
                                       
  Đọc xong những câu thơ trên của Luân Hoán, tôi biết nhiều đọc giả sẽ thắc mắc và muốn đánh đòn Luân Hoán. Tại sao biết yêu sớm vậy ? Xin thưa, đây không phải là một tình yêu đúng nghĩa giữa đôi trai gái. Đây là một hiện tượng tâm sinh lý ở tuổi vị thành niên. Luân Hoán cũng như bao thiếu niên khác, do trong thời kỳ phát triển cơ thể mất cân bằng nên đã dẫn đến những thay đổi tâm sinh lý, làm xuất hiện cảm giác, cảm xúc mới lạ đối với người khác phái. Vì Luân Hoán có tài biết làm thơ quá sớm nên Luân Hoán bộc bạch ra được, thế thôi, còn những em thiếu niên khác thì luôn giữ kín trong lòng. Dẫu sao, cũng cám ơn Luân Hoán, anh đã cho mọi người thưởng thức những câu thơ rất ngô nghê, rất thật và không kém phần dễ thương ( da em ấm tôi hít hà ngột thở- tay vụng về tinh nghịch úp lung tung ). Rất dễ thương !
 
  Thơ của Luân Hoán luôn cuốn hút người đọc, thi phong thật đằm thắm, nhẹ nhàng, và rất diễm tình:

                      mười sáu tuổi em tập làm thiếu nữ
                      vai tóc thề áo lụa trắng bay bay
                      quai nón đỏ ngậm hờ vành môi ướt
                      vuông khăn thêu kín đáo xếp trong tay

                      em đến lớp nắng theo đùa trên áo
                      cặp che ngang ngực thơm ngát ngọc lan
                      tay giở vở tưởng chừng như đệm nhạc
                      hồn thanh xuân em lót xuống từng trang
                                        ( Điều Bí Ân Bình Thường )

  Thơ anh không thể nói là không hay được, Luân Hoán dùng những từ ngữ rất mộc mạc, dung dị, nhưng cách dùng từ ngữ của anh rất uyển chuyển khiến thơ Luân Hoán luôn uốn lượn, bay bổng. Tiếng thơ anh chính là những cung bậc bổng trầm trong âm nhạc :

                      Em từ bụi chuối bước ra
                      Ánh trăng làm nũng chao qua ống quần
                      Niềm vui giấu dưới bàn chân
                      Vỡ theo sợi gió lâng lâng ngậm ngùi
                                    ( Trăng Đêm Nở Hoa )


                      Mỗi lần sắp sửa yêu ai
                      Tự nhiên mặt mũi tóc tai lạ lùng
                      Hình như có triệu vi trùng
                      Ngo ngoe đòi được nhớ nhung với mình
                                             ( Triệu Chứng )

  Hình như Luân Hoán thật sự đi vào con đường tình ái năm mười sáu tuổi, cái tuổi đầy mộng mơ, thêu hoa dệt gấm. Tuy nhiên, tình yêu thời bấy giờ của chúng tôi không thực tiễn như thời a còng (@) này, hễ yêu nhau là tự nhiên, tự do đủ mọi mặt, thậm chí có thể sống thử với nhau. Ở thế hệ chúng tôi, giữa đôi trai gái yêu nhau, chỉ biết nhìn mặt nhau, trao gởi những tình thư rất kín đáo, người nào bạo dạn lắm thì cũng chỉ biết nắm tay nhau là cùng. Tất cả nỗi lòng của mình đều được giấu kín, chẳng ai biết, ai hay. Cũng vì thế đã có những mối tình đơn phương rất tội nghiệp, chẳng hạn như tôi đây. Tôi thầm yêu trộm nhớ một cô nữ sinh học dưới tôi hai lớp, tôi học Đệ Ngũ, cô ta học Đệ Thất, chúng tôi cùng học tại Trường Trung Học Phan Chu Trinh Đà Nẵng. Tôi và cô ta cùng cư trú trong Làng Nại Hiên, cùng chung đường về nhà sau khi tan trường, nhưng suốt mấy năm trời tôi không dám hé một lời. Tôi cũng không hiểu tại sao lại như vậy. Để cuối cùng, buồn tình, tôi viết một bài thơ gởi đăng trên báo Bán Nguyệt San Phong Lan và bỏ đi biệt xứ. Tôi còn nhớ, năm đó là cuối năm Đệ Nhị. Mối tình đầu đời của tôi gói gọn trong bài thơ sau:
                   
                  
                      Áo tím em mang tự thuở nào ?
                      Kinh kỳ ngập nắng rộn xôn xao
                      Áo em lã lướt trong gió thoảng
                      Hứng lại giùm ta chút máu trào

                      Ta đến nơi đây nén dặm đường
                      Mập mờ áo tím lướt trong sương
                      Mắt em xanh quá là xanh quá !
                      Ta biết rồi ta sẽ đoạn trường

                      Dáng liễu đong đưa tắm ánh hồng
                      Mây buông lõa xõa cợt thu phong
                      Trân Châu chừng tưởng là sương nhạt
                      Em nỡ không mang chiếc áo hồng ?

                      Lê gót tìm hoa thỏa ước mong
                      Những tưởng em mang chiếc áo hồng
                      Ngờ đâu em đắp lên màu tím
                      Tím cả lòng ta mấy độ trông

                      Mây xám chiều nay đổ xuống rồi
                      Rớm sầu nguyệt lệ ánh sao rơi
                      Đường về lối nhỏ hoa tim tím
                      Cánh bướm bay qua tủi phận đời
                            ( Aó Tím – Tuyền Linh )

  Luân Hoán thì khác tôi, anh ấy bản lĩnh hơn tôi trong việc giao tiếp với phái nữ, chỉ hơn tôi thôi vì tôi quá nhát gái, chứ thật ra theo  nhận xét của bạn bè thì Luân Hoán bạo thơ hơn bạo gái.  Mối tình đầu đời của Luân Hoán chớm nở vào năm mười sáu tuổi, cũng mặn nồng trong cốt cách khù khờ của tuổi mới lớn :

                      Thuở mới yêu em độ chừng mười bảy
                      Sắc hương thơm đằm thắm nở nụ hoa
                      Ta lụt lịt chỉ thua em một tuổi
                      Sao khù khờ nhút nhát – nghĩ không ra
                      ………………………………………..
                      Môi với lưỡi chưa một lần dám chạm
                      Nước bọt nhau mặn nhạt ngọt ra sao
                      Vào xi nê chỉ dính chùm mái tóc
                      Và mười ngón tay siết thật khít khao
                                      ( Nụ Trăng Đầu Đời )

  Hình như đường tình của bất cứ ai trong thế gian này cũng đều như nhau, mối tình đầu chẳng bao giờ bền vững cả, như một quy luật. Luân Hoán cũng không ngoại lệ. Anh đã chia tay mối tình đầu một cách bất ngờ, không rõ nguyên do, để lại trong ký ức bao nỗi nhớ ngu ngơ…dễ thương…khó tả :

                      Yêu chẳng biết làm gì hơn ngoài nhớ
                      Nhớ lạ kỳ, nhớ tưởng phát cuồng điên
                      Mới chia tay vừa đến nhà đã viết
                      Trao gởi cho nhau liên tiếp nỗi niềm

                      Chữ chẳng nói thay lòng hay đều vụng
                      Để bất ngờ chia biệt chẳng nguyên do
                      Vết thương tình của nhau không hiện rõ
                      Vì hình như hai đứa giỏi giả đò

                      Giờ em đã là chim lồng quí phái
                      Ngậm nụ trăng đầu hay nhả từ lâu ?
                      Ta nhờ nuốt đã như là thi sĩ
                      Nụ tình xưa thành nụ thơ nhạt màu
                                   ( Nụ Trăng Đầu Đời )

  Thơ của Luân Hoán luôn gợi lên một hình ảnh rất đẹp của tuổi học trò, rất học trò. Những cử chỉ vụng dại nhưng ngọt ngào, ngây ngô nhưng sâu lắng. Anh dùng ngôn ngữ rất đẹp, rất trẻ con, rất đời thường nên người đọc dễ nhập tâm, thấm đẫm. Luân Hoán sắp xếp những từ ngữ bình dân này vào thơ một cách rất khoa học, làm cho thơ anh sinh động hẳn lên, khiến người đọc tưởng như đang thực sự sống với cảnh thơ, quên bẵng đi thế giới bên ngoài rẫy đầy gai góc :

                      mang vào lớp bài thơ anh mới tặng
                      khoe bạn bè cho chúng lác mắt chơi
                      í mà chết, anh viết gì trong đó ?
                      chuyện chúng mình? Em hổng chịu đâu
                      anh phải viết chuyện con mèo con chó
                      chuyện con chim con cá gì thôi
                      hay cùng lắm chuyện trời mưa trời nắng
                      chuyện chúng mình, kỳ lắm, thôi thôi…
                               ( Nhõng Nhẽo – Đưa Nhau Về Đâu )

  Rất hồn nhiên, trong sáng, chơn chất :

                      mà thôi, chắc không được
                      ba mẹ chẳng chịu đâu
                      anh người dưng nước lã
                      đâu phải…xì, còn lâu
                              ( Tết Mười Sáu )

  Rất thật thà, ngây ngô, dễ thương :

                      em có nhớ trong sân trường bữa ấy
                      cô giáo đau, ta được nghỉ giờ đầu
                      rất tình cờ hai đứa chợt gặp nhau
                      em mở cặp vội vàng trao quyển sách
                      sợ bạn thấy ta kẹp vào dưới nách
                      đi một hơi không kịp cám ơn em
                      trốn vào cầu hối hả giở ra xem
                      mảnh giấy nhỏ nét mực nghiêng nghiêng tím
                                    ( Trong Sân Trường Bữa Ấy )                      

   Thơ Luân Hoán không mang tính ẩn dụ cao, thỉnh thoảng ta mới bắt gặp, nhưng những tình huống ẩn dụ trong thơ anh rất tinh tế. Thơ anh luôn phơi bày ra tất cả những ngõ ngách của tâm hồn mình, nhờ vậy thơ Luân Hoán dễ đi sâu vào lòng người đọc :

                      tôi đã viết những gì trong lưu bút
                      một đôi dòng tạm biệt vu vơ
                      chiếc ảnh nhỏ tôi dán vào bên góc
                      ghi khiêm nhường ba chữ đơn sơ
                      khi chụp ảnh nào đâu tôi có khóc
                      sao mắt buồn chan chứa bao la
                      suốt niên khóa cùng chung trường chung lớp
                      chung thầy cô, chung chúng bạn thân quen
                      sao hình như vẫn vô cùng xa cách
                      trai gái đôi đường cách trở chia ngăn
                      ……………………………………………
                      em có nhớ những lần đi du ngoạn
                      em vui đùa nhí nhảnh như con chim
                      không hiểu sao bỗng nhiên tôi buồn bã
                      tiếng em cười nghe đau nhói trong tim
                      sau ba tháng biết  em còn đến lớp ?
                      mùa hè này ai đi hỏi em không ?
                      tập lưu bút của em tôi mở đó
                      viết làm sao cho hết những chuyện lòng
                           ( Lưu Bút – Đưa Nhau Về Đâu )


  Có nhiều người cho rằng Thơ chỉ là Thơ, Thơ không là đời sống thực. Tôi thì không cho như vậy. Tôi không quá mẫn cảm với thơ Luân Hoán, nhưng tôi tâm đắc dòng thơ  anh vì thơ anh kết hợp được thế giới hiện thực với thế giới tưởng tượng, cái hay trong thơ Luân Hoán là ở chỗ này. Vì rằng,thế giới hiện thực có giới hạn, trong khi thế giới tưởng tượng là vô hạn. Như các triết gia Tây phương đã nhận định, tưởng tượng làm sống lại những kỷ niệm và tôn giá trị niềm vui sướng mà những kỷ niệm ấy gợi lên. Tưởng tượng sáng tạo như Luân Hoán được đánh giá là rất tích cực, mang đến cho con người phương tiện để thoát khỏi những buồn rầu trong cuộc sống; làm cho con người hạnh phúc hơn trong thực tế, làm phong phú cảm xúc con người.
Nghệ sĩ không thể không tưởng tượng trong khi sáng tác, bởi tưởng tượng là tự do vượt lên trên hiện tại, thực tại để trở về đó một cách sâu sắc hơn. Như Sigmund Freud đã nói: “ nghệ thuật cũng chính là một giấc mơ ( giấc mơ ban ngày ) Nghệ thuật là một cách để con người ghi lại những giấc mơ. Giấc mơ nghệ thuật giúp con người được sống nhiều cuộc đời, trải nghiệm nhiều tình huống, thỏa mãn những khát vọng không phải lúc nào cũng thực hiện được “

  Vâng, đúng thế. Vậy chúng ta hãy cùng xem thế giới tưởng tượng của Luân Hoán khi ra Huế đi thi Tú Tài gặp các cô sinh viên ra sao :

                      chào em lộng lẫy Luật Khoa
                      cho tôi thay cái cặp da tầm thường
                      kẻo không phí mất mùi hương
                      em đang bỏ lại trên đường em đi
                      xin thề tôi chẳng nói chi
                      nằm ngoan trong ngón xuân thì trổ thơ
                      ( Ngàn năm người đẹp Hương Giang
                            Vẫn còn đi đứng đàng hoàng trong tôi )
                          …………………………………………                
                                                     
                                                                 
                       chào em đài cát Văn Khoa                                
                      cho tôi thế cái yên da em ngồi
                      đường dài nhớ đạp thảnh thơi
                      cho tôi uống trọn hương đời thơm tho
                      xin thề không dám làm thơ
                      chỉ thiêm thiếp mộng bên bờ tồn sinh
                         ( Ngàn năm người đẹp Hương Giang
                            Vẫn còn đi đứng đàng hoàng trong tôi )
                                                          

  Dù thế giới tưởng tượng là vô hạn, nhưng không kết hợp được với thế giới hiện thực thì cũng chẳng có thơ hay. Chúng ta hãy nghe Luân Hoán ra Huế thi Tú Tài, ngồi đúng vào cái bàn có khắc tên các nữ sinh Đồng Khánh Huế. Anh nói gì đây :

                      ngồi thi nhìn cái mặt bàn
                      Thu, Sương, Bích, Thảo nhẹ nhàng hóa thơ
                      …………………………………………….

                      không biết chỗ này ngày mấy buổi
                      ai ngồi duỗi thẳng búp chân thơm
                      cánh tay chắc hẳn tròn ghê lắm
                      tựa nhẳn mặt bàn ửng nước thơm
                      …………………………………..

                      này ả thơ cưng trường Đồng Khánh
                      tay ta cầm bút trả bài thi
                      hồn ta lơ lửng trong hương Huế
                      đạt cả hai tay chẳng có chi
                      ……………………………………...

  Vâng,” chẳng có chi “, và cậu học trò Lê Ngọc Châu, Trường Phan Chu Trinh Đà Nẵng đã chẳng có chi, thi hỏng Tú Tài kỳ 1.

  Có thể nói rằng, Luân Hoán kết hợp thế giới hiện thực và thế giới tưởng tượng một cách rất nhuần nhuyễn, bởi trí tưởng tưởng cũng nằm trong vùng tâm thức cá nhân anh. Nói như John Lennon: “ Hiện thực để lại nhiều điều cho trí tưởng tượng “, Vâng, đúng thế. Ở bất cứ hình ảnh nào trong thơ Luân Hoán, cái nhìn của anh luôn xuyên suốt, vượt qua tất cả sự vật bằng trí tưởng tượng của mình, nhờ thế hình ảnh trong thơ anh luôn mỹ miều dễ cảm :

                      ta đứng tựa trong hành lang lớp học
                      trên lầu cao nhìn xuống mộng bâng khuâng
                      lòng cúi theo từng ngọn tóc phân vân
                      hôn rất nhẹ trên tóc thề đen nhánh
                      môi em đỏ sao hình như quá lạnh
                      răng trắng thơm níu giữ lấy hồn ta
                      lưỡi rót thương tình rót mật đậm đà
                      ta nương náu bên em bằng mộng tưởng
                      bởi quá yêu nên ta giàu tưởng tượng))
                                  ( Trong Sân Trường Bữa Ấy )

  Tưởng tượng như thế này thì thú vị biết bao !

                      ngoắc kêu một bác xe lôi
                      một mình mà tưởng đang ngồi với em
                      quanh co xe chạy đã thèm
                      bác phu nhỏ nhẹ:” thầy quên chỉ đường “
                          ( Nhật ký chặng đường Đà Nẵng – Sài Gòn )

  Hoặc dặn dò vu vơ :

                       nhớ đừng gục xuống mặt bàn
                       gỗ hôn trộm má môi hoàng hậu ra
                                        ( Nhật Ký )
                         
  Nhờ trí tưởng tượng phong phú nên không gian thơ Luân Hoán rất rộng: ở trường học, ở ngoài phố, ở chợ, ở hồ bơi, ở bãi biển, ở sông ngòi, ở vùng quê, ở miếu đình, và nhất là ở trước cổng nhà của các mỹ nhân; chỗ nào có giai nhân là chỗ đó có thơ anh. Tất cả hình như đều đến rất bất chợt, không hẹn trước. Chính sự bất chợt này đã phát triển năng khiếu bẩm sinh của anh một cách mạnh mẽ, nhanh chóng và đưa thơ anh lên ngôi. Trong thơ Luân Hoán, thỉnh thoảng ta thấy anh muốn hóa thân ra nhiều ảnh hình như:  mây, gió, hạt bụi, ánh nắng mặt trời, cái yên da xe đạp, cái cặp da nữ sinh, con tàu bập bềnh trên sóng biển…Nói chung, tất cả những gì có thể tiếp cận được với mỹ nhân là anh hóa thân ra thứ ấy, để ve vãn, để trêu cợt hay nói một cách thực tế hơn là để được thưởng thức mùi hương của người đẹp (?) :

                      gáy ngà đỡ mái tóc cao
                      rõ ràng có hạt bụi thao thức nằm

                      mây cao chốc chốc muốn sa
                      nắng soi từng góc thân hoa thiên thần
                      câu thơ biết phận cù lần
                      rút lui vào trái tim trần nằm mơ
                                 ( Thả Thơ Trên Biển )

                         chào em đài cát Văn Khoa
                      cho tôi thế cái yên da em ngồi

                      chào em lộng lẫy Luật Khoa
                      cho tôi thay cái cặp da tầm thường
                         ( Ngàn năm người đẹp Hương Giang
                            Vẫn còn đi đứng đàng hoàng trong tôi )

  Luân Hoán hóa thân trong thơ thật đẹp, thật dễ thương, thật diễm tình :

                      em nằm đắp nắng bãi chiều
                      cồn hoa che ngọn thủy triều trắng phau
                      tôi ngồi vốc cát xây lầu
                      hóa thân thả triệu con tàu viễn mơ
                      ngực em đè phải câu thơ
                      còn nằm trong trái tim khờ dại tôi


  Một đôi lúc, trí tượng của anh vượt quá vùng hiện thực, anh vẫn cho ra đời những câu thơ rất ngộ nghĩnh :

                      nằm nghiêng
                      thừa cánh tay ôm
                      nằm ngửa
                      thiếu cánh tay thơm lạnh đùi
                      nằm sấp
                      bức rức cả người
                      ngồi lên
                      chạm mỹ nhân ngồi chung quanh
                                           ( Nhớ )
                                                      

  Như tôi đã nói ở trên, thơ Luân Hoán ít mang tính ẩn dụ, nhưng một đôi khi những bài thơ của anh mang tính ẩn dụ thì lại đầy sức sống :

                      em ngồi trải cánh chân phơi
                      nắng thơm nghiêng một góc trời săm se
                      tôi ngồi đờ đẫn tay che
                      com-chim-thơ-đội-mộng xòe cánh bay
                    
                      gió rình trong nách lá cây
                      hồ đồ rơi trúng mình dây em mềm
                      hoảng hồn, gió vãi hương lên
                      thanh xuân cỏ biếc hai bên tôi nằm
                      mon men tôi ướm tay thăm
                      vô tình vướng phải cái dằm nhớ nhung
                                     ( Trên Đồi Cỏ )

  Theo nhận định của tôi, thơ Luân Hoán và Giai Nhân luôn hòa quyện với nhau, có Giai Nhân là có thơ Luân Hoán và có thơ Luân Hoán là có hình bóng Giai Nhân. Hay nói một cách chính xác hơn, Giai Nhân chính là mạch nguồn của dòng thơ Luân Hoán. Trong lòng anh không lúc nào là không có hình bóng giai nhân ngự trị, bởi cõi lòng anh mênh mông quá như chính thơ anh tự nó đã lắm mênh mông. Chúng ta hãy đọc những câu thơ dưới đây sẽ hiểu anh hơn :

                      chiều chiều luồn chợ Vườn Hoa
                      trôi theo Đồng Khánh bám tà áo bay
                      mắt hồng liệng cái ngoắt tay
                      dắt qua Độc Lập dựa cây đèn đường
                      chập chùng xuân ảnh vãi hương
                      ngó ai lòng cũng yêu thương tức thì
                      giả vờ châm thuốc nhâm nhi
                      nuốt thầm vóc đứng, dáng đi quanh mình
                                           ( Đà Nẵng – 1960 )

   “ Nuốt thầm vóc đứng, dáng đi quanh mình “. Vâng, thèm hơn thèm thuốc lá. Nhưng sự thèm khát của anh không phải là sắc dục, mà anh thèm hứng dòng mạch nguồn chảy ra từ tâm hồn mình. Bởi thế, cảm xúc anh lúc nào cũng tuôn trào để hóa thành thơ. Với anh, một ngày không làm được thơ kể như ngày ấy muốn bịnh. Anh tâm sự :

                      làm thơ là để bình thường
                      cái ta cứ thích đứng đường ngó em
                      làm thơ là để lênh đênh
                      trên giòng rảnh rỗi chợt quên mất mình
                      làm thơ là để làm thinh
                      im nghe ta tự tỏ tình với ta
                      làm thơ là để dần dà
                      trở thành ông thánh hóa ra ông khùng
                      làm thơ là sống ung dung
                      để cho óc khỏi lùng bùng nổi điên
                      làm thơ là có đủ quyền
                      ba hoa tưởng tượng đã ghiền mới thôi
                      với ta, thơ như bầu hơi
                      của hai lá phổi lôi thôi thở hoài
                      ngày nào thơ chẳng lai rai
                      kể như ngày đó coi mòi muốn đau
                                  ( Ta Phỏng Vấn Ta )

  Đọc thơ Luân Hoán, ta cảm thấy thời gian như chậm lại, như chính cốt cách lè phè ngoài đời của anh. Với anh, thời gian luôn thong thả xuôi dòng, thong dong tự tại :

                      trong đầu nhú chút vẩn vơ
                      trong bụng vài ngọn chữ lơ mơ nằm
                      kể như cái ổ lót xong
                      nằm-ngồi-đi-đứng thong dong đẻ đều 

  Vâng, anh đẻ ra thơ thật đều, thật nhiều. So với tỷ lệ thời gian, anh là một trong những nhà thơ Việt Nam có số lượng sách xuất bản nhiều nhất. Tôi nghĩ, thơ anh được đa số học sinh, sinh viên yêu thích. Riêng tôi, tôi rất tâm đắc dòng thơ trữ tình của anh nếu không muốn nói là đồng cảm. Thơ Luân Hoán không mang tính ước lệ, thơ anh rất gần với đời thường. Luân Hoán không sáng tạo ngôn ngữ nhưng anh sắp xếp ngôn ngữ rất uyển chuyển, mới lạ :

                      em từ bụi chuối bước ra
                      ánh trăng làm nũng chao qua ống quần
hay:

                      mỗi lần sắp sửa yêu ai
                      tự nhiên mặt mũi tóc tai lạ lùng
                      hình như có triêu vi trùng
                      ngo ngoe đòi được nhớ nhung với mình

  Chỉ chừng đó con chữ, rất đời thường, nhưng anh đưa vào những ý tưởng thật mới lạ. Theo tôi, thơ anh luôn sống mãi với thời gian, nó như đã được thẩm định thời tính, nó chính là tiếng thời gian, tuy vô hình nhưng hiện hữu. Thơ của Luân Hoán đi từ cái không đến có, từ quên đến nhớ. Vâng, sau bao thăng trầm trong cuộc sống, vật lộn với cơm áo gao tiền, tha phương cầu thực,  khi đọc được thơ anh, cả một Đà Nẵng lai hiện rõ trong tôi với bao hoài niệm. Từng con đường góc phố, từng hàng cây, từng những ngã tư, ngã ba hẹn hò, từng thôn xóm làng mạc, và nhất là hình ảnh những bóng hồng tha thướt một thời, tất cả đều đã được phát họa một cách rõ nét trong thơ anh. Tiện đây, tôi cũng xin phép các giai nhân một thời cùa Thành phố Đà Nẵng để ghi lại những dòng thơ trữ tình rất học trò và đầy tinh nghịch của Luân Hoán, một giọng thơ mà theo tôi nghĩ, các bạn ( xin phép được xưng hô như vậy cho thân mật ) khi đọc đến không khỏi phì cười lẫn bùi ngùi cho anh bạn học trò Lê Ngọc Châu. Phì cười vì nhìn được những cử chỉ rập rình như kẻ trộm của anh trước cổng nhà các bạn, và bùi ngùi khi thấy anh ghẹo gái thật nhiều nhưng rốt cuộc lại trắng tay. Nếu bạn nào chưa đọc, xin mời đọc những dòng này :

               người tôi yêu, ở Lầu Đèn
               cây cao lá rậm ánh trăng khó vào
               trèo rào, tôi lén dán thơ
               mạch tình dẫn những đường sao đi về

               người tôi yêu, ở Thanh Khê
               quanh năm cát đóng quân che hải triều
               buộc thơ, tôi thả thay diều
               sáng khoe khoang gió xẩm chiều về không

               người tôi yêu, ở Cầu Vồng
               hương luồn hẻm cỏ những vòng thanh xuân
               nhiều khi gió lạc dấu lưng
               treo thơ tôi ngóng ở từng ngã ba

               người tôi yêu, ở Tam Tòa
               con đường, bụi, tóc đuôi gà bay chung
               mắt thơ khuyến khích, nhắc chừng
               mê, xin tự tiện, nhưng…đừng ghé vô

               người tôi yêu, ở Thanh Bồ
               tiếng cười đọng góc nhà thờ nuôi mây
               ngày ngày tôi đợi gió bay
               thở ra một ngụm thơ đầy mái hiên

               người tôi yêu, ở Nại Hiên
               vông đồng đứng chốt hữu biên canh chừng
               giả đò giày vướng lai quần
               thò tay tôi lượm thơ từng búp xanh

               người tôi yêu, ở Thuận Thành
               mấy đường sắt rỉ cỏ xanh mòn dần
               bóng tôi cùng nắng lần quần
               đọng thành vết sẹo trong ngần nhớ nhung

               người tôi yêu, ở tứ tung
               Phước Ninh, Thạch Gián, Khuê Trung,Thanh Hà
               Hải Châu, An Hải, Xuân Hòa
               vun vun mấy cõi đất tà ma chôn
               hạt tình bén giữa môi son
               nở tôi, tôi nở những con thơ tình
              
               người tôi yêu, những con tinh
               ngo ngoe sống thật hiển linh muôn đời
               người tôi yêu, ở mọi nơi
               nhưng chưa có được một người yêu tôi
                         ( Cõi Bén Tình Thơ )

  Vào thập niên 60 – 70, không hiểu trời phú thế nào mà Đà Nẵng sản sinh ra nhiều  mỹ nhân đến thế ! Như tôi đã nói ở trên, nơi nào có giai nhân là nơi đó có thơ Luân Hoán. Lúc bấy giờ, dòng thơ anh tuôn trào như thác đổ. Tôi thấy trên toàn cõi đất nước Việt Nam chúng ta, chưa có một tỉnh thành nào có nhiều giai nhân được thi nhân ưu ái như Thành Phố Đà Nãng cả. Có lẽ đó cũng là một nét đặc thù  trong thơ Luân Hoán chăng ? Dựa theo thơ anh, tôi tính tất cả là 23 Nữ Sắc được anh đưa lên ngôi và bắt anh hầu hạ mệt nghỉ. Tiện đây, tôi cũng xin phép có vài lời với các giai nhân Thành Phố Đà Nẵng một thời. Khi viết bài này, tôi đưa mỹ danh của các bạn lên với ý nghĩ trang trọng, và xin các bạn hãy hãnh diện khi thấy mỹ danh mình được ngồi chểm chệ trên dòng thơ Luân Hoán- một dòng thơ mượt mà, trữ tình, sâu lắng. Như anh đã từng nói :

                      trời sinh em, trời sinh thơ
                      nếu không chẳng biết phải thờ em đâu
                      trái tim dù rất là sâu
                      chắc gì em được ở lâu đời đời
                                   ( Em và Thơ ) (*)
(*) Bài Thơ này đã được phổ nhạc, các bạn muốn nghe hãy vào Google và tìm “ Tình Khúc Nguyễn Văn Thơ “ sẽ gặp.

  Vâng, đúng vậy, trái tim tuy sâu thật,nhưng trái tim rồi cũng sẽ chết theo người. Chỉ có thơ là sống đời với thời gian, mà thơ sống đời thì mỹ danh của các bạn cũng sống mãi…Xin được chúc mừng !

  Vậy thì bây giờ, xin các bạn khe khẽ, theo gót anh chàng học trò Lệ Ngọc Châu để mục kích cái tật rình mò của anh ta như thế nào nhé!
  Tôi cũng xin thưa với các bạn ở đây, tôi chỉ ghi dấu bước đi của Lê Ngọc Châu qua các ngõ nhà của mỹ nhân để các bạn tiện theo dõi, tôi không tiện diễn giải nhân vật và địa danh nơi cư trú của các giai nhân. Nếu bạn nào muốn biết thật rõ từng chi tiết, xin tìm đọc bài của tác giả Nguyễn Đông Giang, với tựa đề:” Sống Đời Với Thơ “.

  Bây giờ  chúng ta hãy cùng theo bước chân Luân Hoán :

                   rập rình qua ngõ Minh Xuân
                   liếc cho đỡ nhớ dải lưng lụa vàng
                   nhìn nghiêng, nắng gác hành lang
                   nhìn xéo, nắng giữ hai hàng sứ xanh
                   long lanh mắt vượt qua thành
                   vén màn hỏi nhỏ bức tranh treo tường…
                   âm thầm gởi tặng mùi hương
                   lên bàn tay vãi tiếng dương cầm buồn
                   lòng tôi phiêu lãng mười phương
                   bỗng vể ở trọ trên trường túc hoa

                    thấp thỏm qua ngõ Như Thoa
                    vòng cung Độc Lập nối qua Bạch Đằng
                    phóng mắt lên nóc lầu đen
                    lên bao lơn rọi thấy trăng Sơn Chà
                    trầm hương từ cõi thịt da
                    trải xanh ngọn gió ngấm ra sông Hàn
                    bàn tay cầm vợt bóng bàn
                    lỡ cho ai nắm lấm vàng tình thơ
                    tôi ngồi dựa gốc cây mơ
                    hóa thân thương nhớ thành tơ bắc cầu

                    e dè qua ngõ Trân Châu
                    cây vông đồng đứng phía sau nhắc chừng
                    bởi ai lỡ thắt dây lưng
                    lên voi làm sống bà Trưng thuở nào
                    cho tình thức cũng chiêm bao
                    cho tình ngủ cũng nhả thơ nhớ đời
                    hàng rào chẳng phải mồng tơi
                    ném thư không tới, vói lời chẳng qua
                    thôi đành làm đóa sao sa
                    rơi hoài chẳng lọt nóc nhà hoa lan

                    ngập ngừng qua ngõ Lâm An
                    mưa dông hộ tống hai bàn chân thơ
                    tưởng như đang đến nhà thờ
                    thủ lời xưng tội vẩn vơ trong lòng
                    lỡ quên hái bậy nhành bông
                    ngửa tay hứng giọt mưa trong ngỡ là
                    cô em chưa vướng vòng hoa
                    chuỗi kim cương nước khác xa mọi người
                    trông qua cổng, thấy em cười
                    chúa tha tôi tội yêu người sau lưng

                    lò dò qua ngõ Bích Quân
                    giú bàn tay ở túi quần, đăm chiêu
                    loanh quanh trong bóng xẩm chiều
                    nghe chân mày thả lời phiêu bồng chào
                    ngu ngơ dừng bước cổng vào
                    dòm anh khuyển rất bảnh bao cau mày
                    co chân buộc lại dây giày
                    tam sông, tứ núi…chút này ngán chi
                    ngại em…lững thững quay đi
                    bâng khuâng ngoái lại chung qui cũng là

                    mon men qua ngõ Thu Hà
                    dẫu lơi chân đạp cổng nhà cũng qua
                    nắng chiều đang thở trên hoa
                    hình như có bóng thướt tha vói nhìn
                    quay đầu xe lại, khó tin
                    nụ cười thơm ấy vô tình thật sao ?
                    gáy ngà đỡ mái tóc cao
                    rõ ràng có hạt bụi thao thức nằm
                    váy thơ đang độ thong dong
                    chiếc xe đạp bỗng phải lòng quên đi

                    tà tà qua ngõ Quỳnh Chi
                    hai hành lang gió thầm thì quanh năm
                    nắng không vào lọt chỗ nằm
                    hạt thơ đâu dễ bén mầm bên hoa
                    mê người nhớ cái ngã ba
                    Đông Kinh Nghĩa Thục rẽ qua Nguyễn Hoàng
                    ba nhành nhan sắc đoan trang
                    có khi nào thấy anh chàng ngu ngơ
                    chỗ nào véo cũng ra thơ
                    yêu ai chưa biết vu vơ để dành

                    phất phơ qua ngõ Thúy Oanh
                    một gian cư xá long lanh mắt cười
                    ai cho phép một con ruồi
                    yêu người hóa điểm son tươi bên cằm
                    trang Kiều mở dưới gối nằm
                    thơm lừng hương tóc trăng rằm ngủ quên
                    cánh tay tròn mướt tơ mềm
                    làm sao dám gối chỉ thèm vu vơ
                    lỡ mang bệnh nghiện làm thơ
                    ngại chi đôi phút bất ngờ tà tâm

                    bâng khuâng qua ngõ Ái Cầm
                    chợ Cây Me ngó, thì thầm trên vai
                    chàng này coi cũng bảnh trai
                    tiếc rằng thiếu bước chân dài trổ hoa
                    phòng hồng đã chật tiếng ca
                    một nhà thơ ở phương xa đã vào
                    trời thừa bao nhiêu vị sao
                    thừa thêm vị nữa chẳng sao đâu tình
                    vẩn vơ vào cõi u minh
                    Tây cười dưới mộ giật mình làm thinh

                    lờ khờ qua ngõ Diệu Minh
                    trèo tường sân vận động nhìn mây bay
                    nhạc luồn theo những ngón tay
                    xoay lưng ong những vòng quay vật vờ
                    dáng hoa đài cát thanh cao
                    bước dần ra khỏi vạt thơ mê tình
                    lầm bầm tụng một câu kinh
                    một câu kinh trị thất tình vô ngôn
                    ngó quanh trời đất vẫn tròn
                    ngả lưng đánh giấc thả hồn lưu linh

                    lừng khừng qua ngõ Phước Ninh
                    lolita hiện hiển linh cười cười
                    giá bứng được cánh môi tươi
                    lấy thơ lấp lại cho đời khỏi ghen
                    tình yêu là cái mặt bằng
                    xây bao gác gió lầu trăng, vẫn thừa
                    hôn nhau từ sáng đến trưa
                    từ chiều sang tối vẫn chưa thơm lòng
                    đường Phan Than Giản cong cong
                    cái chân đứng lại, cái lòng bâng khuâng

                    buồn buồn qua ngõ mỹ nhân
                    Qúy Phẩm, Thạch Trúc, Ý Vân, Bích Hà
                    Xuân, Đông, Hồng, Phú, Phước, Nga…
                    những môi, những mắt, những da thịt nồng
                    những vồng đất biết trổ bông
                    thuận, không, tôi cũng đã trồng ra thơ
                    dài đời trôi nổi phất phơ
                    sờ trong ngực áo vẫn thao thức tình
                    gởi người thánh nữ siêu hình
                    nụ hôn này để tạ tình thế gian

                    nguyện đem theo xuống suối vàng
                             ( Qua Ngõ Mỹ Nhân )

  Từ đầu đến giờ, tất cả những hình ảnh giai nhân mà tôi đã đề cập qua bài viết, xem như là tảng băng nổi trong cuộc đời tình ái của Luân Hoán. Vậy phần băng chìm còn lại ra sao ? Trước khi xem phần băng chìm còn lại, tưởng cũng cần tìm hiểu quan điểm về tình yêu của Luân Hoán. Dựa trên đời sống thực tại, tôi thấy Luân Hoán loại bỏ tất cả mặt tiêu cực và anh phát huy mặt tích cực. Quan điểm của anh thật rõ ràng :

                    đâu có yêu ai để thất tình
                    chỉ toàn thinh thích những em xinh
                    sóng là của biển vô cùng tận
                    chưa tiến thêm lên đã quay mình
                   
                    cứ thế mà giàu những ước mơ
                    nhiều khi còn bạo phổi làm thơ
                    em Y, em X, em J nữa
                    thật giả thành ra khá mơ hồ

                    cho dẫu rằng yêu hay là không
                    thất tình cao lắm cũng vài năm
                    trái tim không hạn bao nhiêu chỗ
                    nhưng dễ dầu chi em mãi nằm

                    thơ thẩn nhiều khi chỉ vẽ trò
                    mười thằng thi sĩ chín ngài cho
                    nhớ thương bành trướng theo con chữ
                    một gã dường như giỏi giả đò

                    em cứ tha hồ hãnh diện đi
                    trăm năm còn mãi nét xuân thì
                    từ trong máu thịt người thi sĩ
                    lắng đọng thơm tình ngọn tuyệt thi

                    thơ mới cũ gì cũng có em
                    dẫu “ tân hình thức “ cũng xêm xêm
                    mắt môi mông ngực linh tinh nữa
                    những thứ tình yêu vốn rất thèm

                    tôi bảo chưa yêu, em có tin ?
                    ghê chưa, tôi quá đỗi hợm mình
                    nhưng thôi, tha thứ em yêu nhé
                    em có tôi và tôi có em
                                ( Yêu và Thất Tình )

  Vâng, “ em có tôi và tôi có em. “ Có thể đây là bước ngoặt trong đời sống tình cảm của anh chăng ?  Vậy ta thử tìm hiểu ra sao :

                    ta đến trọ nhà em từ thuở
                    em chưa qua hết tuổi mười ba
                    bút mực thơm từng ngọn tóc đuôi gà
                    miệng liếng thoắng vụng về như con sáo
                    hoa cỏ dại mọc đầy trong túi áo
                    gót chân hồng không mệt mỏi nhảy dây
                    trái mù u chuyền thẻ chạy quanh tay
                    em cười hát, ăn quà, vòi vĩnh mẹ
                    chừng nấy việc dắt dìu em nhè nhẹ
                    dạo vòng vòng trong thế giới ngây thơ…
                                           (    Chiều Mưa )

  Như anh đã nói: “

                    sóng là của biển vô cùng tận
                    chưa tiến thêm lên đã quay mình

  Vậy anh quay mình về đâu ? Thực tế đã cho ta thấy, anh quay về ở trọ nhà cô học trò chưa qua hết tuổi mười ba. Mà chẳng ai xa lạ cả, đó chính là người đẹp Lý Phước Ninh mà
trước đây anh đã nhiều lần rập rình qua ngõ mỹ nhân. Ở đây, anh đã cho và  nhận được nhiều hương tình trong vườn hoa tình ái. Cũng dễ hiểu thôi, bởi tình yêu là sự cuốn hút cả tâm hồn lẫn thể xác, và tình yêu đích thực chỉ có thể có khi đi từ hai phía.
  Rồi việc gì đến cũng phải đến, tảng băng nổi qua nắng cháy thời gian dần dần tan đi để nhường lại phần chìm nhô lên như một sự khởi đầu thách thức. Có thể nói rằng, suốt khoảng thời gian dài phất phơ qua ngõ mỹ nhân để rập rình,
Luân Hoán đã cập bến tình với người đẹp Trần Thị Lý một cách êm ả. Nàng vừa là một người tình, vừa là tri kỷ, vừa là hiền thê mẫu mực đảm đang, lại vừa là nàng thơ của anh :

                     tên em, tên một loài hoa
                     thơm từ chạng vạng đậm đà suốt đêm
                     cánh mỏng mảnh, hương mông mênh
                     dịu dàng tẩm ướp hồn lên đời thường
                   
                     Dạ Lý Hương, Dạ Lý Hương
                     cũng là bông Lý bình thường đơn sơ
                     đứng góc sân, ẩn ven rào
                     xác là thực vật, hồn thơ chập chùng
                                        ( Qúy Danh )

  Nếu không quá lời thì tôi có thể nói rằng, Luân Hoán là một nhà thơ lớn của tuổi học trò, lãng mạn, đa tình nhưng rất chung thủy. Tới đây, tôi xin phép không diễn giải thơ anh nữa, tôi chỉ trích đưa lên những đoạn thơ mà tôi cho tự nó đã nói lên quá nhiều về một mối tình thuần hậu, trường cửu…

                    em có biết em vẫn còn trẻ mãi
                    bởi vì ta còn mãi mãi yêu em
                    nối tay nhau đan từng sợi võng mềm
                    ta kính cẩn mời em yêu ngã xuống
                    chiều bát ngát mưa ngoài hiên phiêu lãng
                                        (   Chiều Mưa )

                    đóng cây đinh treo ảnh em lên vách
                    nhìn mặt em cười trong ảnh muốn hôn
                    xinh đẹp như ri sao mà lận đận
                    theo ta làm gì hỡi ả mèo con ?
                                    ( Đưa Nhau Về Đâu )

                    năm tháng bình thường không chậm nhanh
                    lúc nào em cũng rất xuân xanh
                    tuy rằng sương tuyết trên nhành tóc
                    chẳng ấm lòng thơm những hiền lành
                   
                    em vẫn là thơ của những thơ
                    ngày xưa ta viết đến bây giờ
                    cho dù bay bướm đôi ba bận
                    tình vẫn về em hóa kiếp thơ
                              ( Cho Lý ngày 61 )

                    trộn chút tình ta vào bột giặt
                    vò nhẹ nhàng bởi sợ em đau
                    vải còn đượm mùi thịt da em ngát
                    tay bùi ngùi như đang vuốt ve nhau
                    trông thau nước đục lờ những cáu bẩn
                    ta bỗng thương lớp bụi nổi màng màng
                    chúng là những nhọc nhằn em gánh chịu
                    nuôi chồng con dài năm tháng gian nan
                                    ( Giặt Áo Quần Cho Vợ )

  Thưa quý đọc giả, trong bài viết này, mục đích của tôi chỉ muốn đưa lên những hình ảnh giai nhân, không nhiều thì ít, cũng liên quan đến dòng thơ và đời sống tình cảm của nhà thơ Luân Hoán; chứ nếu phân tích về thơ anh thì còn nhiều điều tích cực phải nói lắm. Bởi, khi đọc qua thơ anh thì ta thấy rất bình thường, nhưng suy nghĩ cho kỹ thì sẽ tìm ra được nhiều điểm lạ. Điểm lạ lẫm nổi cộm nhất trong thơ anh là các con chữ và ý từ. Anh luôn sáng tạo ý tưởng mới để đưa vào các con chữ cũ. Tôi không biết có nên cho đây là sự cách tân hay không, nhưng chắc chắn là rất lạ lẫm.


   Tới đây, tôi xin mượn câu danh ngôn của M. Gorki để khép lại bài viết này :
    “ Trên thế gian này, chẳng có vị Thần nào đẹp hơn Thần Mặt Trời, chẳng có ngọn lửa nào kỳ diệu hơn Ngọn Lửa Tình Yêu “ ./.
 Sài Gòn 18.9.2013
 tuyền linh Nguyễn Văn Thơ
 Website: http://tinhkhucnguyenvantho.blogspot.com                          

No comments:

Post a Comment